Giải pháp mở rộng thị phần cho doanh nghiệp trong bối cảnh chiến tranh thương mại

Ngày 21/05/2025 – Báo Sài Gòn Giải Phóng phối hợp cùng Viện Nghiên cứu và Phát triển TP.HCM và Hiệp hội Doanh nghiệp TP.HCM (HUBA) tổ chức Diễn đàn CEO, với chủ đề: “Giải pháp mở rộng thị phần cho doanh nghiệp trong bối cảnh chiến tranh thương mại.”

Sự kiện là một phần trong chuỗi hoạt động “Tự hào bản sắc – Vị thế hội nhập”, quy tụ hơn 200 CEO và lãnh đạo doanh nghiệp từ nhiều ngành nghề cùng các chuyên gia kinh tế, đại diện Bộ Công Thương và lãnh đạo các địa phương như: TP.HCM, Bình Dương, Long An, Cần Thơ.

Cuộc chiến thương mại Mỹ – Trung bắt đầu từ năm 2018 không chỉ là vấn đề song phương, mà đã lan rộng và ảnh hưởng tới chuỗi cung ứng toàn cầu. Mỹ áp thuế cao với hàng hóa Trung Quốc, khiến làn sóng doanh nghiệp Trung Quốc dịch chuyển sản xuất sang Việt Nam để né thuế. Trong ngắn hạn, điều này giúp xuất khẩu Việt Nam tăng trưởng, nhưng về lâu dài lại khiến Việt Nam bị đưa vào tầm ngắm kiểm soát chặt chẽ hơn từ Mỹ và EU.

Thực tế cho thấy, chưa bao giờ các doanh nghiệp Việt Nam phải đối mặt với nhiều thách thức như hiện nay. Ở trong nước, doanh nghiệp đang chịu sức ép kép: hàng nhập khẩu giá rẻ tràn vào, thói quen tiêu dùng thay đổi nhanh, cộng thêm sự cạnh tranh khốc liệt giữa các thương hiệu nội địa. Nhiều doanh nghiệp phải co hẹp sản xuất, cắt giảm nhân sự hoặc tìm hướng đi mới trong thị trường ngách để tồn tại.

Bức phá thị trường kinh doanh cho DN:

Ông Phạm Bình An – Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM nêu ra vấn đề: Trung Quốc có xu hướng phát triển vượt Hoa Kỳ, dựa trên nền tảng sản xuất quy mô và cạnh tranh. Còn Hoa Kỳ sụt giảm mạnh sản xuất công nghiệp (dịch vụ 78%; công nghiệp 12% GDP), nhập siêu lớn (xã hội tiêu dùng). Từ 2018; Hoa Kỳ phát động cuộc chiến thương mại, thực chất là cạnh tranh chiến lược để đảm bảo vị thế độc tôn. Trump đưa ra thuế đối ứng, cấm tiếp cận công nghệ, chuyển sản xuất về Hoa Kỳ… Kết quả là cấu trúc thị trường toàn cầu đang bị phân mảnh (fragmentation), thay thế cho trật tự toàn cầu hóa gắn kết chặt chẽ như trước đây.

Thị trường thiết lập rào cản phi thuế mới: xanh hóa, truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn lao động. EU triển khai CBAM (Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon) gây ảnh hưởng đến các ngành thép, xi măng, phân bón, nhôm. Mỹ thi hành Đạo luật ngăn chặn lao động cưỡng bức Tân Cương (UFLPA) khiến hàng dệt may, da giày Việt Nam gặp rủi ro truy xuất chuỗi cung ứng.

Với nội dung trình bày tham luận: Giải pháp mở rộng thị phần cho doanh nghiệp VN trước bối cảnh chiến tranh thương mại, ông Phạm Bình An – Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM đã đưa ra các giải pháp giải nguy cho các doanh nghiệp VN như:

1.Chủ động nâng cao năng lực tuân thủ và truy xuất nguồn gốc: tuân thủ các quy định của Hoa Kỳ, EU,… về chất lượng, xuất xứ, môi trường và lao động là yếu tố tiên quyết để tiếp cận và mở rộng thị phần, áp dụng các chứng nhận quốc tế như: FSC (cho gỗ), BRC, HACCP (cho thực phẩm), WRAP (cho dệt may)…

2.Định vị lại thị trường mục tiêu: DN cần phân loại thị trường XK quan trọng, thị trường bảo hộ cao (Mỹ, EU), thị trường tiềm năng (Ấn Độ, Trung Đông, châu Phi…Thị trường ngách (phân khúc chọn lọc, có điều kiện, dung lượng không lớn nhưng giá trị gia tăng tốt.

3.Tận dụng các FTA và chính sách hỗ trợ chính phủ: DN chủ động tận dụng các cơ chế bảo hộ hợp pháp, như đề nghị hỗ trợ từ Bộ Công Thương khi bị điều tra phòng vệ thương mại. Khai thác các hiệp định thương mại tự do (FTA) và khung hợp tác như IPEF, TIFA… để tiếp cận sâu hơn vào chuỗi giá trị của Hoa Kỳ.

4.Tăng giá trị thương hiệu và chuyển từ gia công sang sở hữu: mở rộng thị phần bền vững, doanh nghiệp cần chuyển đổi để không phụ thuộc vào xuất khẩu gia công (OEM), mà cần đầu tư xây dựng thương hiệu riêng (OBM). Chuyển hướng khai thác thị trường nội địa, theo hướng “sản xuất” – Made by Vietnam, với các sản phẩm phù hợp, cạnh tranh và thay thế nhập khẩu.

Ông Nguyễn Ngọc Hòa – Chủ tịch HUBA nêu vấn đề thách thức thật sự mà DN đang đối phó:  làn sóng DN rút khỏi thị trường cũng có thể là sức đề kháng của doanh nghiệp VN yếu và bị bào mòn sức sống. 04 tháng đầu năm 2025 xuất khẩu giảm gấp 04 lần so với năm 2024, thể hiện sự suy yếu đối với tăng trưởng kinh tế, đơn hàng mua giảm nhiều và trong tháng 07/2025 không có đơn hàng xuất khẩu, sức mua trong nước có tín hiệu khả quan. Những lực cản hệ thống thách thức sâu gốc: chính sách thương mại quốc tế thay đổi khó lường. Tác động kéo theo tới DN: tăng mạnh chi phí tuân thủ (kiểm định, kê khai, môi trường…), DN nhỏ và siêu nhỏ không đủ tiềm lực để “chuyển mình”,  mất dần khả năng cạnh tranh về giá và tốc độ giao hàng. Nội lực DN chưa đủ mạnh.

TS.Cấn Văn Lực nói đến chủ đề “Tâm thế mới, vận hội mới”: chính chủ đề này làm cho DN nhẹ nhàng bớt lo lắng trong thời điểm kinh tế có nhiều biết đổi. Với những kịch bản tương đối hấp dẫn như: tác động đối với các mặt hàng xuất khẩu chủ lực vào Mỹ, quan điểm của Đảng và Nhà nước, vai trò thành tựu của kinh tế tư nhân và cuối củng là Nghị quyết 68. Đây là kịch bản tăng trưởng GDP năm 2025 của Việt Nam trong bối cảnh chính sách thuế quan mới của Mỹ. Ông Lực cho rằng: DNVN là sướng nhất, vì tất cả những vấn đề như: phát triển bền vững, phát triển xanh…đều có Đảng và Nhà nước cùng lo và cũng chính vai trò này mà Lãnh đạo đã xác định vai trò thành tựu của kinh tế tư nhân mà đưa ra Nhị Quyết 68. Như vậy, DNVN chỉ cần làm “Chiến sĩ 68” là thành công. Đối với thuế quan vào thị trường Mỹ, không phải mặt hàng nào cũng bị đánh thuế 10%, vì ở mức 10% đó có nhiều mặt hàng xuất khẩu vào Mỹ – DN Mỹ đã “gánh chịu” cho DNVN. Nhưng, khi lên 15 – 20%…thì DNVN gần phải tính toán như thế nào đó, cũng có thể chia ra làm nhiều phần: DNVN – DN mỹ – người tiêu dùng Mỹ, cùng gánh lấy % thuế đó? Còn 46%, ông Lực cho rằng không bao giờ xảy ra. Như vậy DNVN có nên lo lắng?

Các DN nói gì ở thời điểm này?   

Bà Lý Kim Chi – Chủ tịch Hiệp hội Lương Thực TP.HCM: có nhiều DN trong ngành chế biến lương thực, có 01 mặt hàng xuất khẩu đi Hoa Kỳ, đối với họ như vậy là đủ lắm rồi, họ chưa có tâm thế chuẩn bị xuất thêm mặt hàng khác. Đó là tâm lý chung của các DNVVN trong ngành chế biên lương thực. Theo đánh của chuyên gia kinh tế từ tháng 01 đến tháng 04/2025, xuất khẳng tăng tưởng nhưng khi tôi nghiên cứu thì…Để thoát 90 ngày từ “Trump”, các DN trong ngành chế biến lương thực đang sản xuất ngày – đêm liên tục, để xuất khẩu cho bên đó có hàng dự trữ. Chính vì vậy mà Hội lương thực TP.HCM đang cùng các đơn vị nhà nước, giúp DNVVN, khai thác một số thị trường ngách như: thị trường Hala, thị trường ngách…Năm 2022, xuất khẩu 7.000 tỷ USD, dân số Hala 02 tỷ người trên thế giới, thị trường này không ít. Những thị trường này rất là tốt cho ngành Chế biến lương thực thực phẩm, vì vậy chu1ngt ôi đưa ra khẩu hiệu “tái định vị thị trường xuất khẩu” là đi tìm thị trường mới. Giải pháp tiếp theo là: xây dựng lợi thế cạnh tranh – cạnh tranh là sự khác biệt của các sản phẩm và các chương trình sản xuất liên quan đến thực phẩm. Như vậy phải xây dựng thương hiệu gắn với sản phẩm của mình bằng một câu chuyện riêng, ví dụ như: torng mỗi một chai nước mắc, chúng ta phải có một câu chuyện hay là mỗi một món thực phẩm cũng là một câu chuyện. Lợi thế cạnh tranh về chất lượng, các DNVN trong ngành Chế biến thực phẩm chúng tôi đang xây dựng. CÒn một giải pháp nữa là: xanh và số, cái này là năng lực sống còn của một DN và tất cả các DN phải theo.

Bà Liên Hương – CEO Tập đoàn Secoin đưa ra 05 giải pháp để đối phó với “chiến dịch của Trump” như: Secoin là một DNVN thật sự – Made By Vietnam. Thứ nhất: liên kết trong chuỗi cung ứng, Secoin đã đi vào 06 thị trường. Thứ hai: đi theo hướng cạnh tranh, tạo ra sự khác biệt của sản phẩm, không cạnh tranh về giá. Thứ ba: đa dạng hóa thị trường, đi đúng thị trường nhưng mỗi thị trường có yêu cầu khác nhau, vì thế  phải chọn tiêu chuẩn thị trường quốc tế. Thứ tư: khi DN gặp khó khăn từ bên ngoài thì Secoin quay lại nội bộ để củng cố lại trong nội bộ. Thứ năm: xu hướng thương mại trên toàn cầu là các nhà sản xuất và người tiêu ngày càng đến gần nhau hơn, DN ngày càng bỏ qua được cầu trung gian để trnah mất khả năng cạnh tranh về giá.

Ông Bùi Tá Hoàng Vũ – Giám đốc Sở Công Thương TP.HCM đánh giá cao sáng kiến tổ chức “Diễn đàn CEO 2025 với chủ đề: “Giải pháp mở rộng thị phần cho doanh nghiệp trong bối cảnh chiến tranh thương mại” – một sự kiện có ý nghĩa thực tiễn và thời sự lớn, trong bối cảnh các doanh nghiệp Việt Nam đang chịu tác động mạnh từ làn sóng chiến tranh thương mại toàn cầu.

Diễn đà đã đưa ra cái nhìn toàn cảnh về những tác động của chiến tranh thương mại đến chuỗi cung ứng toàn cầu và thị trường nội địa. Các phân tích xoay quanh việc chuyển dịch sản xuất, gia tăng rào cản thương mại, và áp lực cạnh tranh với các doanh nghiệp ngoại.

Tuy nhiên, giữa biến động, cũng có cơ hội. Việt Nam đang tham gia nhiều hiệp định thương mại tự do (FTA), mở ra cửa ngõ đến hơn 50 quốc gia và vùng lãnh thổ. Nhưng để tận dụng được các lợi thế này, doanh nghiệp cần chiến lược bài bản hơn về logistics, thương hiệu, chỉ dẫn địa lý, và chuyển đổi số.

Thanh Tú